Een verdwenen schakel in de binnenstad van Coevorden

Het verhaal van Friesestraat 11

Wie vandaag door de binnenstad van Coevorden loopt, ziet vooral veel moderne winkelpanden en appartementen. Slechts een enkele gevel verwijst naar het rijke verleden van deze oude vestingstad met zijn stervorm.

Eén van die verdwenen schakels is het pand aan de voormalige Friesestraat 11. Een huis dat – zo blijkt uit ons onderzoek – waarschijnlijk eeuwenlang deel uitmaakte van het historische hart van de vestingstad, maar in 1980 zonder bouwkundig of archeologisch onderzoek volledig is gesloopt.

En dat is zonde. Niet alleen voor de bewoners die hier zijn opgegroeid, maar vooral voor Coevorden zelf.

Wat weten we wél zeker?

De gemeentelijke archieven geven enkele fragmenten prijs, geen sluitend verhaal. 

• 1923 – Plaatsing van een benzinepomp bij het pand, een teken van vroege aanpassing aan modern verkeer en commercie.
• 1943 – Gebruik als bewaarplaats voor patronen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
• 1964 – Aansluiting op het gemeentelijk riool.
• Daarna – Diverse verbouwingen en aanpassingen, passend bij een pand dat meebewoog met zijn tijd.

Geen bouwjaar? Dan stop je toch niet?

Het gemeentearchief kon geen uitsluitsel geven over het bouwjaar. Dat was voor ons geen eindpunt. We zijn verder gegaan: het kadaster, oudere eigendomsregistraties, haardstedegelden, kaarten en familiegeschiedenissen.

Via de verschillende krantenarchieven stuiten we in ieder geval op deze bijzondere vondst duidend op oudere tijden.

Het kadaster zelf bood geen direct antwoord. Wel viel op dat in 1848 direct achter de woning, aan de andere kant van de steeg, een pand afbrandde dat eigendom was van Constantia Maria Boll, echtgenote van J.M. Bergman. Die brand lijkt Friesestraat 11 echter niet te hebben getroffen.

Via de laatste bekende kadastrale namen kwamen we bij een reeks families die zeer waarschijnlijk al vóór de formele kadasterregistratie met dit pand verbonden waren:

• Johannes Gerhardus Darmois (zeker oud-eigenaar) en Elizabet van Tarel, koopvrouw – eind 18de eeuw
• Vader Jan Darmoij, jeneverstoker – begin 18de eeuw
• Schoonvader Frederik Willem Warndleij – eind 17de eeuw

Haardstedegeld uit 1744 koppelt de naam Warndleij aan de Friesche Straat, al zonder huisnummer.

Cruciaal is bovendien dat het naastgelegen pand (nr. 9) aantoonbaar uit 1631 stamt. Oude kaarten van Coevorden tonen hier al bebouwing in de 17de eeuw.

De conclusie ligt voor de hand: dit was geen jong huis.

Oud huis, jongere gevel

Of het hier om exact hetzelfde huis ging als dat uit de 17de eeuw, is niet met zekerheid te zeggen. De gevel was duidelijk 19de-eeuws van karakter. Maar dat is misleidend: het was in die periode heel gebruikelijk om alleen de voorgevel te vervangen, terwijl de rest van het huis veel ouder bleef.

Dat wordt ondersteund door persoonlijke herinneringen van de laatste bewoners:

• Buitenmuren van circa 50 cm dik, zonder spouw
• Een waterput in de kelder, uit de tijd vóór de waterleiding
• Twee zolders boven elkaar, met zicht op het onbeschoten pannendak
• Zeer oude, langwerpige dakpannen die bij dakvernieuwing zonder documentatie zijn weggegooid

Een bouwtechnische of archeologische inspectie had uitsluitsel kunnen geven. Die is nooit uitgevoerd.

De conclusie die blijft staan

Alles afwegend is het meest aannemelijk dat het oorspronkelijke bouwjaar van Friesestraat 11 ligt in de 17de eeuw, met een (gedeeltelijk) vernieuwde voorgevel in de vroege 19de eeuw (vóór 1832).

Met andere woorden: Coevorden heeft hier zeer waarschijnlijk een huis verloren dat al stond toen de vestingstad haar karakter kreeg.

En toen kwam de sloop

In 1980 werd het pand tot op de grond afgebroken, zonder onderzoek. Daarna verkocht de gemeente ook het achterliggende deel van de Bakkersteeg aan de nieuwe eigenaar. Op de kavel van het huis, de steeg én de bijbehorende schuur verrees één groot, modern winkelpand.

Wat verdween, was niet alleen een huis, maar een stuk van het oorspronkelijke stratenplan van de vestingstad Coevorden – ontworpen als een symmetrische 14-puntige ster door Menno van Coehoorn. Dat patroon is op meerdere plekken in de binnenstad onherstelbaar aangetast.

Waarom dit verhaal ertoe doet

Friesestraat 11 is geen op zichzelf staand geval. Het is één van de vele historische panden die in Coevorden zonder veel weerstand zijn gesloopt en vervangen door gebouwen zonder relatie tot de stadsgeschiedenis. Projectontwikkelaars verdienden eraan. De stad verloor karakter.

Juist daarom is dit soort onderzoek belangrijk. Niet om het verleden te romantiseren, maar om aan te tonen hoe gemakkelijk vergunningen zijn afgegeven en hoe weinig waarde er is toegekend aan historisch erfgoed.

Voor inwoners die willen voorkomen dat ook de laatste historische panden – zoals het oude postkantoor – verdwijnen, is dit geen sentiment, maar bewijs.

Wat eenmaal is gesloopt, komt niet terug. Coevorden kan zich niet nog meer gaten in haar eigen geschiedenis veroorloven.